Archief: Zo was het op 03-08-2019 bij Radio Centraal 9.00-10.00 u (In de Kijker)

  • Ouverture tot “L’ Orfeo” (Claudio Montiverdi, La Capella Reial de Catalunya)      https://www.youtube.com/watch?v=nCtACwEnjOo
  • Orpheus in the Underword (Jacques Offenbach, Concertband De Scheldezonen Hoboken)                                    Orpheus en Eurydice is een van de bekendste mythische liefdesgeschiedenissen uit de wereldliteratuur. Orpheus was de zoon van de koning van Thracië. Van zijn moeder Calliope erfde hij zijn zangkwaliteiten waarmee hij alle mensen in vervoering wist te brengen. Niemand kon aan zijn Goddelijke macht weerstaan. Alle dieren in de natuur, de bomen en zelfs de stenen bracht de zanger in beweging. Hij kon zijn geluk niet op toen hij met de nimf Eurydice trouwde. Hun geluk was echter van korte duur. Eurydice werd achternagezeten door Aristaeus, die haar wilde aanranden. Zij werd daarbij gebeten door een adder. Het leek een kleine wonde, maar toch stierf ze eraan. Orpheus kon zich geen leven zonder Eurydice voorstellen en beraamde daarom een plan. Hij zou in de onderwereld neerdalen en de heerser over de schimmen smeken zijn echtgenote terug aan hem te geven. Dat lukte, maar wel op een voorwaarde: Orpheus mocht niet naar zijn geliefde omkijken voor ze het zonlicht hadden bereikt. Toen het einde van de reis naderde keerde Orpheus zich toch om. Zijn geliefde werd naar beneden getrokken en bleef als schim onder de grond, dit keer definitief.                                                                                              De mythe van Orpheus en Eurydice inspireerde tal van musici omdat Orpheus zowat het prototype is van de ideale zanger. Ook in de literatuur, het teater, de film en de schilderkunst werden velen door die mythe geïnspireerd. U kon in het vorige stuk reeds horen met de ouverture tot “L’ Orfeo” van Claudio Montiverdi. Daaruit kozen we een fragment, met name de toccata. Claudio Monteverdi was een Italiaanse componist die leefde van 1567 tot 1643. “L’ Orfeo” dateert uit 1607 en was bedoeld als opluistering van het jaarlijkse karnaval van Mantua. Een andere componist die enkele eeuwen later ook inspiratie putte uit dit liefdesdrama was Jacques Offenbach, een Franse componist van Duitse origine. Hij heeft de mythe op een heel speciale manier ingevuld met zijn komische opera “Orphée aux Enfers” uit 1865. Het is daarbij tussen Orpheus en Eurydice, in tegenstelling tot wat de mythe wil doen geloven, niet steeds koek en ei …                                                                                                                                                                      
  • Danserye (Tylman Susato, bewerking Patrick Dunnigan, University of Texas Wind Ensemble)  https://www.youtube.com/watch?v=o7jM0JKthwo                                                                                                          Danserye is een verwijzing naar de werken van de middeleeuwse Vlaamse componist, stadsspeelman en muziekuitgever Tielman Susato. Hij werd geboren rond het jaar 1500 en overleed rond 1560. Over zijn jeugd is weinig bekend, maar zijn naam is wel terug te vinden in verschillende Antwerpse archieven vanaf het jaar 1530. In de periode die daarop volgt was hij werkzaam als kalligraaf en muzikant. Rond 1543 richtte hij in Antwerpen een muziekdrukkerij op. Tielman Susato kon daardoor verschillende bloemlezingen publiceren met werken van o.a. de Nederlandse componisten Josquin des Prez en Orlandus Lassus en de Franse componist Clement Janequin. Op die wijze zagen in 1551 ook drie zgn. “musyck boexkens” het levenslicht. Twee van deze “musyck boexkens” bundelden samen 55 meerstemmige Nederlandstalige liederen, op muziek gezet door diverse componisten. Tielman Susato was daar zelf ook bij. Deze liederen konden zowel gezongen als instrumentaal uitgevoerd worden. In het derde “musyck boexken” zijn uitsluitend “alderhande danserye” terug te vinden, allemaal vierstemmig opgebouwd.                                                                                                                                                                       We hebben reeds eerder aandacht besteed aan Tielman Susato via de medley die de Nederlandse componist Jan de Haan maakte uit het derde “musyck boexken”. Vandaag doen we dat eens over met een medley van de Amerikaanse arrangeur Patrick Dunnigan. Hij bracht maar liefst 9 liederen uit de “musyck boexkens” bij elkaar en bewerke deze voor harmonie. Die 9 liederen zijn de volgende:
    1. La Morisque      
    2. Bergerette
    3. Les Quartre Branles
    4. Faggott
    5. Den Hoboecken Dans    
    6. Ronde & Salterelle
    7. Ronde & Aliud
    8. Basse Danse: Mon Desir
    9. Pavane: La Battaille                                                                                                                                                                                                     
  • Vluchten kan niet meer (Frans Halsema & Jenny Arean)                                                    https://www.youtube.com/watch?v=DS5VXZ9mtME
  • De doodgewoonste dingen (Passepartout)                                                                            https://www.youtube.com/watch?v=vZZd3LxeV4s
  • Ouverture to ‘Egmont’ opus 84 (Ludwig Von Beethoven, Gewandhausorchester Leipzig)    https://www.youtube.com/watch?v=ChcrZX2rZ1M                                                                                                                In het begin van dit programma vertoefden we reeds in het begin van de zeventiende eeuw met Claudio Monteverdi. Op politiek vlak ging het er toen niet zo fraai aan toe. Dat begon reeds in de zestiende eeuw toen de  Nederlanden onder Spaans bewind stonden. Egmont was een trouwe dienaar van de Spaanse kroon, voor wie hij verschillende veldslagen had gewonnen. Hij kon zich echter steeds minder verzoenen met het beleid van koning Filips II (de inquisitie) wat tot spanningen leidde.                                                                                                                             Egmonts’ naïviteit en blind vertrouwen in Filips II werden hem uiteindelijk fataal: ondanks waarschuwingen van zijn goede vriend Willem de Zwijger werd hij samen met Hoorne op een laffe wijze gevangengenomen, veroordeeld en in 1568 terechtgesteld op de Grote markt van Brussel.                                                                                     De schok en de verontwaardiging in de Nederlanden, maar ook in de rest van Europa was erg groot. Het is dan ook de aanleiding geweest tot blijvend verzet van de Nederlanden tegen de Spaanse bezetter, een oorlog die 80 jaar zou duren. In 2010 hebben we die gebeurtenissen nog eens uitgebreid toegelicht. Het was toen immers 425 jaar geleden dat de val van Antwerpen werd herdacht. Met deze val werd de definitieve scheiding der Nederlanden een feit.                                                                                                                                                                                In de loop van de geschiedenis hebben verschillende schrijvers en componisten het tragische verhaal van Egmont gebruikt om er een persoonlijke invulling aan te geven. Een van de bekendste composities is ongetwijfeld de Egmontouverture geworden, gecomponeerd door Ludwig Von Beethoven.
  • Enos Mythos (Nana Mouskouri)